Teleurstellingen verwerken dat doe je zo!

Teleurstellingen verwerken dat doe je zo!

Als teleurstellingen verwerken je niet goed af gaat, heb je sneller kans op een burn-out. En als je een burn-out hebt dan heb je zeker te maken met frustratie en teleurstelling als gevolg van toewijding aan iets, wat niet het gehoopte resultaat heeft gebracht. Zoals; voldoening, uitdaging, erkenning, waardering of financiële beloning. Het heeft te maken met het falen. Falen in het najagen van persoonlijke doelstellingen, dromen en idealen. Het heeft te maken met verlies van geloof en vertrouwen in jezelf en anderen.

 

Het herkennen en erkennen dat je keuzes en gedrag niet in lijn lopen met je persoonlijkheid, talent en/of drijfveren kan een enorme teleurstelling zijn. Je hebt moeten ervaren dat je keuzes hebt gemaakt waar je op den duur in vastliep en diep ongelukkig van werd.

 

Teleurstelling, samen met angst en boosheid, is de negatieve emotie die we het vaakst ervaren. Juist ook bij een burn-out. In dit artikel lees je hoe je daar mee om kunt gaan en krijg je een oefening hoe je kunt leren van een teleurstelling. Om zo teleurstelling verwerken makkelijker te maken.

 

Teleurstelling verwerken is als een rouwproces

Het verwerken van een teleurstelling is vergelijkbaar met een rouwproces. Het is geen tastbaar verlies, zoals de dood van een geliefde of de diefstal van een kostbaar bezit. Het is het verlies van iets wat had kunnen zijn, van een verwachting.

 

Teleurstelling is geen tastbaar verlies, maar het verlies van iets wat had kunnen zijn

 

Twee soorten teleurstellingen

Er zijn persoonsgerelateerde teleurstellingen (je baas zegt niets over een project dat je succesvol hebt afgerond) en uitkomstgerelateerde teleurstellingen (die promotie gaat naar je collega).

 

Positieve verwachtingen die niet uitkomen

Het draait bij teleurstelling altijd om een positieve verwachting die niet uitkomt. Je hoopt bijvoorbeeld op die nieuwe opdracht, maar hij gaat aan je neus voorbij naar een ander bureau. Of je denkt dat jouw team de competitie gaat winnen, maar jullie worden in de laatste minuut verslagen.

 

Weinig invloed op het ontstaan

Op het ontstaan van teleurstelling, anders dan van spijt, heb je weinig invloed. Spijt ontstaat door dat je vindt dat je een verkeerde beslissing hebt ge nomen, bij teleurstelling hadden de omstandigheden anders moeten zijn.

 

Een van de meest intense negatieve gevoelens

Na angst en boosheid is teleurstelling de negatieve emotie die we het vaakst ervaren. Dat ontdekten psychologen toen ze mensen drie weken lang een emotiedagboekje lieten bijhouden. Bovendien is het een van de meest intense negatieve gevoelens, liet het onderzoek zien. Geen wonder dus dat we teleurstelling het liefst vermijden. Of er in ieder geval zo goed mogelijk mee willen omgaan.

 

Trucjes van ons brein om teleurstellingen te verzachten

Trucje 1: na afloop verwachtingen bijstellen

Als we een mooie opdracht aan onze neus voorbij zien gaan bedenken we dat de kans om die binnen te halen toch al klein was. We stellen onze verwachtingen na afloop van de teleurstellende gebeurtenis bij. Sterker nog: we vertellen onszelf dat de uitkomst bijna onvermijdelijk was. Dat noemen we ook wel retroactief pessimisme.

 

Trucje 2: uitkomst minder belangrijk maken

Een andere tactiek van ons brein is de teleurstellende uitkomst minder belangrijk maken.  Wie heeft gesolliciteerd op een andere functie, maar deze niet heeft gekregen, maakt zichzelf achteraf wijs dat die andere functie helemaal niet zo goed bij hem paste. Nee, de ervaring van het solliciteren was veel waardevoller.

 

Trucje 3: vergelijken met iemand anders

Een minder nobele strategie die ons brein vaak van zelf toepast: we vergelijken onszelf met iemand die er nog slechter aan toe is. Als je teleurgesteld bent omdat je verzoek om verlof is afgewezen, denk je al snel aan die collega waarbij het verlof al drie keer is afgewezen.

 

Trucje 4: het kan erger

En als het de eerste dagen op je vakantiebestemming heeft geregend, troost je jezelf door te denken dat je ook de héle vakantie in je regenpak had kunnen rondlopen.

 

Ons brein is er dus op toegerust om met teleurstellingen om te gaan. Maar wat als we desondanks keer op keer diep teleurgesteld zijn? In ons werk, onze vrienden, onze partner? Vaak spelen onze verwachtingen hier een grote rol bij.

 

Hoe staat het met je verwachtingen?

Bent je dikwijls teleurgesteld, neem dan je verwachtingen eens kritisch onder de loep. Zijn die niet te hooggespannen? In iedere verwachting zit naast en ‘kansdeel' namelijk een 'wensdeel' besloten. Bijvoorbeeld: Een statisticus zou zeggen: "Rekening houdend met alle factoren, is er een kans van vijftien procent dat mijn echtgenoot en ik vanavond seks hebben. Die kans is zo klein dat ik er niet op reken dat het gebeurt.”

 

Maar omdat we mensen zijn, maken we de kansberekening met een roze bril op. We denken “Ik heb wel zin om te vrijen. Ik weet dat Fred misschien geen zin heeft, maar hij draait wel bij.” Probeer daarom voor een realistischer verwachting te ontdekken hoe groot het wensdeel in je verwachting is.

 

De wens achter je verwachtingen

Vraag jezelf ook af welke wensen er achter je verwachtingen verscholen zitten. Sommige teleurstellingen komen namelijk voort uit onvervulde levenswensen. Je wilt dat het leven op een bepaalde manier in elkaar zit. Het zijn dan veel meer sprookjes en dromen, die geen werkelijkheid kunnen worden.

 

Stel dat je teleurgesteld bent omdat je partner en jij zo weinig gemeenschappelijke interesses hebben. In het begin van je relatie maakte het weinig uit, maar nu begint het te knagen. Achter deze teleurstelling zit de wens dat je relatie weer zo is als toen je elkaar net ontmoette. De onderliggende levenswens zou kunnen zijn dat liefde alleen genoeg is om een relatie in stand te houden.

 

Andere voorbeelden van levenswensen zijn dat het leven eerlijk zou moeten zijn of dat iedereen je aardig moet vinden. Wie dergelijke onrealistische levenswensen weet te herkennen, zal minder last hebben van teleurstellingen.

 

Specifieke verwachtingen vragen om teleurstelling

Als je een fietstocht door Europa maakt met een vriend. En jullie hebben een schema uitgedacht voor jullie reis, maar onderweg gooit een staking van een luchtvaartmaatschappij roet in het eten. Dan je verschrikkelijk teleurgesteld zijn omdat je plannen in het water vallen. Maar je vriend kan daarentegen opgewekt als altijd zijn. Als je hem vraagt waarom hij in zo'n goede stemming is, vertelt je vriend dat hij verwachtte een avontuur te beleven', niet dat hij de Eiffeltoren zou bezoeken op dag zes en de Big Ben op dag tien. En aan die algemene verwachting van avontuur wordt voor hem voldaan.

 

Vermijd specifieke en rigide verwachtingen

Wie teleurstelling wil voorkomen, doet er dan ook goed aan om te specifieke en rigide verwachtingen te vermijden. Sociaalpsychologisch onderzoek ondersteunt dit advies. Studenten zijn bijvoorbeeld minder teleurgesteld als ze verwachten dat ze 'het goed doen' tijdens hun studie, dan wanneer ze denken hun propedeuse af te ronden met allemaal achten.

 

Onderzoek van Eric van Dijk van de Universiteit Leiden en Marcel Zeelenberg van de Universiteit Tilburg laat hetzelfde zien: tijdens een experiment voelden proefpersonen zich minder teleurgesteld als ze niet precies wisten welke prijs er aan hun neus voorbij was gegaan (een diner of een cd), dan wanneer ze wel over die kennis beschikten.

 

Absolute verwachtingen geven ook teleurstellingen

Vraag je tot slot af of je verwachtingen niet te absoluut zijn. Verwacht bijvoorbeeld niet dat iedere keer dat je seks hebt, de vonken er vanaf vliegen, of dat je werk altijd uitdagend is. Wie dit soort absolute verwachtingen koestert, zal hoe dan ook het deksel op de neus krijgen.

 

Verwachtingen bijstellen op het juiste moment

Verwachtingen bewust naar beneden bijstellen is een goede tactiek om teleurstelling te voorkomen. Wie weinig verwacht, is immers ook niet teleurgesteld als het resultaat tegen valt.

Maar aan deze strategie kleeft een belangrijk nadeel. Want positieve verwachtingen motiveren ons. Als je nergens op hoopt, waarom zou je er dan nog je best voor doen? Daarom kunt je je verwachtingen beter pas bijstellen als je geen invloed meer hebt op het eindresultaat.

In die spannende week na het sollicitatiegesprek voorbeeld, maar niet voordat je het gesprek ingaat.

 

Spijt gaat over verkeerde beslissingen. Bij teleurstelling ligt de oorzaak buiten onszelf.

 

 

Mensen met weinig zelfvertrouwen

Uit een onderzoek blijkt dat mensen verschillen in de mate waarin ze hun verwachtingen naar beneden bijstellen om zich tegen teleurstelling in te dekken. Het zijn vooral mensen met weinig zelfvertrouwen die dit al redelijk snel doen. Je kent ze wel, die klasgenoten die al vóór een examen roepen dat ze het heel slecht gaan maken en vervolgens een negen halen.

 

Dit komt, denken onderzoekers, doordat mensen met weinig zelfvertrouwen een geringere buffer hebben om met teleurstelling om te gaan.

 

Teleurstellingen als onderdeel van de levensfase

Veel teleurstellingen kunnen we verzachten door bewust minder hoge ambities te koesteren. Maar sommige teleurstellingen maken deel uit van de levensfase waarin we zitten, en zijn daardoor onvermijdelijk. Als we ouder worden, worden steeds meer van onze dromen en wensen ingehaald door onze ervaringen.

 

Teleurstellingen in de adolescentiefase

Vrienden die niet loyaal zijn of onbeantwoorde liefdes, zijn bijvoorbeeld teleurstellingen die zich in de tienertijd aandienen. Verder is voor veel pubers de ‘teleurstel in hun nieuwe fysieke zelf’. ‘Je piekert over je lengte, je gewicht, je cupmaat, je geslachtsdeel…’

 

Teleurstellingen tijdens de midlifecrisis

En wat te denken van de midlifecrisis? Wie in deze levensfase belandt, heeft vaak een partner, een huis een baan, kinderen. We zijn klaar met de voorbereidingen, het is tijd om te gaan leven. Maar dan komen herhaling en monotonie om de hoek kijken. Elke dag lijkt op de vorige. We zijn teleurgesteld in het leven, vragen ons af of dit alles is.

 

Teleurstellingen als 50+-er

Wie zijn midlifecrisis weet te overwinnen, is nog niet klaar met het verwerken van teleurstellingen. Op je vijftigste zie je bijvoorbeeld hoe jongere collega's promotie krijgen, terwijl jij op hetzelfde niveau blijft hangen.

 

Teleurstellingen in de laatste levensfase

In de laatste leven fase besef je misschien dat je niet alles hebt gedaan wat je wilde. En dat het nu te laat is om daar nog verandering in te brengen.

 

 

Positieve kanten aan teleurstellingen

Gelukkig kunnen we ook leren van onze teleurstellingen. Het is volgens de deskundigen daarom helemaal niet erg dat we deze vervelende emotie niet altijd kunnen vermijden. Teleurstelling helpt ons om realistische doelen te stellen.

 

Tegenwoordig steeds vaker teleurgesteld

Het lijkt erop dat we tegenwoordig steeds vaker teleurgesteld zijn. We verwachten meer, wensen meer, dromen meer. De belangrijkste les van teleurstelling is dan ook dat we niet altijd kunnen krijgen wat je willen.

 

Dat we verwachten een goede relatie te hebben of een goedbetaalde baan, betekent niet dat we er recht op hebben. Wel hebben wel het recht om ernaar te streven. Verder leren we door teleurstellende ervaringen omgaan met verlies en ervaren we dat we best opgewassen zijn tegen tegenslag.

 

De silver lining-strategie

De beste manier om met teleurstelling om te gaan, is dan ook om naar de positieve kanten van de situatie te kijken. Misschien ben je teleurgesteld in je huwelijk, maar geniet je wel van die prachtige kinderen die het heeft voortgebracht. We noemen dat ook wel de silver lining-strategie. Je gaat op zoek naar het lichte randje achter de donkere wolken. En je kijkt naar wat je van de situatie hebt geleerd, voor een volgende keer.

 

Oefening: teleurstellingen verwerken

Leren van een teleurstelling is een goede manier om teleurstellingen te verwerken. Beantwoord deze zes vragen bij het verwerken van een teleurstelling:

  1. Schrijf de drie belangrijkste teleurstellingen uit je leven op.

 

  1. Ga bij iedere teleurstelling op zoek naar je onderliggende verwachtingen. Vraag jezelf af waarin je nu precies teleur gesteld bent. Wat had je verwacht dat er zou gebeuren?

 

  1. Kijk naar het patroon van je verwachtingen. Bent je misschien steeds in dezelfde zaken teleurgesteld, bijvoorbeeld in de behulpzaamheid van je collega’s? Wat zegt dit over jou?

 

  1. Onderzoek hoe realistisch je verwachtingen zijn. We vergeten dikwijls onderscheid te maken tussen het ‘kansdeel’ en het ‘wensdeel’ van een verwachting, zegt de Amerikaanse psycholoog David Brandt. De kans om de loterij te winnen is bijvoorbeeld minuscuul, maar we schatten onze kansen hoger in omdat we willen winnen. Hoe groot is het kansdeel in jouw verwachtingen, en hoe groot het wensdeel?

 

  1. Kijk of je dieperliggende ‘levenswensen’ kunt ontdekken achter je verwachtingen. Verwacht je dat je ouders en je partner goed met elkaar kunnen opschieten? Dan zit daar waarschijnlijk de wens achter dat iedereen die belangrijk voor je is, elkaar aardig vindt. Op een dieper niveau is het wellicht een onrealistisch verlangen naar een wereld zonder conflicten. Andere dieperliggende verlangens zijn bijvoorbeeld dat het leven eerlijk is, dat je perfect bent of dat alles altijd bij het oude blijft.

 

  1. Bedenk wat je zelf zou kunnen ondernemen om je verwachtingen uit te laten komen. Als je partner nooit met je uit wil, zou je met een vriend op stap kunnen gaan. Hebt je nog geen actie ondernomen, vraag je dan af waarom niet.

 

Bron: Is that all there is? David Brandt